• Podatki

    Opodatkowanie dużych sieci handlowych
    Podniesienie kwoty wolnej od podatku do 8 tysięcy złotych
    50% ulga od zysków kapitałowych dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz projektów badawczo-rozwojowych

 

FINANSE PUBLICZNE A ROLA PAŃSTWA W EUROPIE

Finanse publiczne to dziedzina nauki określająca reguły funkcjonowania instytucji państwa, które określamy jak „sektor publiczny”, oraz relacje między nim a dwoma podstawowymi kategoriami podmiotów tworzącymi system gospodarczy i społeczny: gospodarstwami domowymi i przedsiębiorstwami. Istotą tych relacji, zbyt rzadko uświadamianą społeczeństwu, jest to, że te podmioty – gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa – jako zbiorowość z jednej strony dostarczają środki finansowe sektorowi publicznemu w formie podatków lub pożyczek, gdy nabywają obligacje finansujące deficyt; z drugiej strony otrzymują od sektora publicznego środki, gdy państwo to, co pozyskało wydaje: wydatki państwa to zasilenia przedsiębiorstw, gdy państwo nabywa dobra i usługi, oraz wynagrodzenia pracowników sektora publicznego, znacznej części społeczeństwa (prawie ¼ zatrudnionych pracuje w sektorze publicznym). Państwo zatem społeczeństwu jako całości NIC nie zabiera, państwo bierze od jednych i płaci innym członkom społeczeństwa – funkcjonującym w sferze publicznej, pracującym dla dobra publicznego, czyli powszechnego, wspólnego, jak to określali starożytni Rzymianie, PRO PUBLICO BONO – i to oni wprowadzili pojęcie dobra publicznego, powszechnego, wspólnego. Tak więc sfera publiczna nazywana „sferą budżetową”, bo finansowana z budżetu publicznego, czyli wspólnie przez nas, obywateli, zebranych pieniędzy, to część z nas: PAŃSTWO TO MY. To, jak te relacje między państwem (częścią z nas) a nami, obywatelami, powinny być kształtowane, powinno wynikać z podstawowych zasad racjonalności ekonomicznej i dobrej organizacji: każda organizacja działa dobrze pod warunkiem:

  • właściwego finansowania,
  • dobrej organizacji
  • i fachowego zarządzania

Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że jeśli mamy niedostateczne finansowanie, to organizacja działa źle. A jeśli państwo źle działa, to ludzie się od niego odwracają. Hasło „taniego państwa” uważamy za nieodpowiedzialne. Nie mówmy o tanim państwie, mówmy o państwie finansowanym na właściwym poziomie i w sposób racjonalny. Państwo racjonalne zbiera podatki tak, aby każda organizacja, każdy podmiot mógł realizować

swoje cele, czyli aby realizował swój budżet – gospodarka to miliony budżetów. Jak państwo ma zbierać podatki? Są tylko dwie możliwości: podatki albo z dochodów, albo z majątku.

Jeśli z dochodów, to albo bezpośrednio (PIT, CIT), albo pośrednio (VAT, podatek od sprzedaży, inne podatki obrotowe, akcyza); podatki majątkowe też płacimy z dochodów, tak jak i podatki pośrednie (wydając nasze dochody) – podatki różnią się podstawą wyznaczenia zobowiązania podatkowego, ale nie źródłem, z którego są zwykle płacone: tym źródłem są dochody.

Podstawowa zasada racjonalności państwa to pobierać podatki tak, aby nie niszczyć podmiotów opodatkowanych i by sprzyjać ich rozwojowi – temu służą mądrze konstruowane ulgi i zwolnienia (one ułatwiają rozwój i chronią niektóre cele).

Powinniśmy przestrzegać pięciu podstawowych zasad przyszłego systemu podatkowego:

1. Tworzenie prawa oraz całości systemu podatkowego w interesie publicznym (NIE dla „prywatyzacji prawa podatkowego”, czyli podporządkowania ustawodawstwa interesom lobbystów oraz międzynarodowego biznesu podatkowego) – efekt: do 25 mld zł;

2. Zasada rzetelności i legalizmu w stosunkach do obywateli i organów władzy publicznej: oznacza to zakaz stosowania interpretacji przepisów wrogiej lub dyskryminacyjnej wobec wybranych podatników, ale jednocześnie konsekwentna eliminacja uchylania się od opodatkowania i wyłudzeń podatków – efekt: 60 mld zł;

3. Zasada minimalizacji obciążeń podatkowych najniższych dochodów osób fizycznych (niskie dochody większości obywateli są najważniejszą barierą wzrostu gospodarczego – w ich przypadku najsilniej działa efekt mnożnikowy, tzn. ich dochody wydawane kreują następne dochody, które stają się źródłem wpływów podatkowych);

4. Zasada równorzędności wykładni prawa podatkowego dokonywanej przez obywateli wobec wykładni dokonywanej przez organy władzy: przepisy prawa podatkowego wiążą jednakowo wszystkich – również władza ma obowiązek szanować i chronić zgodny z ich treścią pogląd podatników;

5. Zasada nieopodatkowania zysków inwestowanych: podatnicy, którzy wykazują zyski, które przeznaczają na inwestycje, nie powinni od tych zysków płacić podatków (tworzenie miejsc pracy, efekt mnożnikowy). Dobrze zorganizowane, fachowo zarządzane, właściwie finansowane i racjonalne państwo, powinno realizować szeroko rozumiane zadania prorozwojowe, a wśród nich przede wszystkim:

  1. Rozwój polityki sektorowej
  2. Wspieranie powstawania i rozwoju przedsiębiorstw
  3. Budowanie i dbałość o różne elementy infrastruktury
  4. Ustanawianie standardów
  5. Dbałość o poziom edukacji – odpowiedzialność za dostarczanie gospodarce wyedukowanego i etycznego kapitału ludzkiego
  6. Kształtowanie równowagi stron w procesie produkcji (kapitał – praca)
  7. Tworzenie popytu na wysokie technologie
  8. Budowanie porządku prawnego – by nadać pożądanym regułom formę obowiązujących przepisów; i tworzenie instytucji dla kontroli przestrzegania tych reguł (sprawnie działający system sprawiedliwości i arbitrażu)
  9. Kontrolowanie różnych aspektów zależności od czynników zewnętrznych – politycznych i ekonomicznych

PAKIET PRAWORZĄDNOŚCI PODATKOWEJ

Praworządność i uczciwość systemu podatkowego to fundament Państwa. Każde złamanie zaufania podatników do organów skarbowych i patologie w formie nieuzasadnionych luk w systemie stanowi wygodne wytłumaczenie dla działań w szarej strefie. System podatkowy wymaga w tym zakresie natychmiastowej i gruntownej naprawy.

1. Centralna Instrukcja Podatkowa

Brak dostatecznego nadzoru MF nad wydawanymi co roku dziesiątkami tysięcy indywidualnych interpretacji podatkowych jest obecnie przyczyną wielu niesprawiedliwości:

  • występują interpretacje sprzeczne lub publikowane z dużym opóźnieniem co powoduje sztuczne zaburzenia konkurencji,
  • interpretacje tego samego przepisu zmieniają się w czasie, co powoduje, że każdy występuje o zabezpieczającą wyłącznie jego interpretację prowadząc do niepotrzebnego przyrostu ich ilości,
  • interpretacje często wydawane są wbrew orzecznictwu sądów, co daje przewagę podatnikom, których stać na profesjonalne doradztwo i wieloletnią walkę w sądach,
  • interpretacje często bywają oderwane od rzeczywistości gospodarczej danej branży, co niepotrzebnie utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej.

Odpowiedzią na te problemy jest stworzenie (za przykładem rozwiązań z UK) centralnej instrukcji podatkowej, która prezentowałaby spójną politykę interpretowania przepisów podatkowych MF w podziale na i z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych branż naszej gospodarki. Istotne jest także skoordynowanie interpretacji z punktu widzenia wszystkich podatków (głównie VAT i CIT). Podatnik stosujący się do tych wytycznych byłby ustawowo chroniony tak jak dziś chroniony jest podatnik posiadający interpretację indywidualną. Z czasem poszerzania instrukcji podatnicy zaprzestali by występowania o interpretacje indywidualne.

2. Poszerzenie kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich

Dzisiejsze działania RPO na polu podatkowym są nieistotne i nieskuteczne. Wynika to z niedostatecznych instrumentów, którymi dysponuje RPO w odniesieniu do specyficznej dziedziny jakim są podatki. Poza typowymi działaniami RPO polegającymi na reagowaniu w sprawach indywidualnych broniąc praw podatników w postępowaniach przed urzędami i sądami, kompetencje, ale też obowiązki Rzecznika uzupełnimy o:

  • proaktywną kontrolę procesu legislacyjnego na rzecz jaśniejszych i uchwalanych z odpowiednim wyprzedzeniem przepisów podatkowych (prawo do przejrzystej legislacji), oraz
  • obiektywną coroczną ocenę naszego systemu podatkowego z uwzględnieniem stanowisk organizacji pozarządowych.

Dopiero te instrumenty RPO umożliwią parlamentowi obiektywną ocenę ex post wprowadzanych reform, świadome kształtowanie prawa podatkowego na przyszłość i ocenę jakości działań organów skarbowych. Dziś parlament skazany jest na ekspertyzy MF, które staje się sędzią we własnej sprawie. Obecne zaplecze eksperckie RPO dedykowane sprawom podatkowym jest nieadekwatne do skali problemów (dwa niecałe etaty). Realizację powyższych postulatów zapewni ustawowe wyposażenie RPO w odpowiednie zasoby eksperckie.

3. Wiążąca informacja stawki VAT

Rozbieżności w klasyfikacji statystycznej towarów i usług oraz rozbieżności w interpretowaniu przepisów VAT dotyczących stawek i zwolnień VAT wymaga przeprowadzenie reformy racjonalizującej stawki VAT według jasno określonych celów społecznych oraz wprowadzenie nowej instytucji ułatwiającej firmom przyporządkowanie stawki lub zwolnienia od VAT do oferowanych przez nich towarów i usług. Nowa wiążąca informacja wydawana byłaby co do zasady w ciągu 14 dni (dziś proces potwierdzenia stawki może trwać 4 miesiące) oraz obowiązywałaby nie tylko adresata ale każdego następnego przedsiębiorcę dokonującego dostawy tego towaru lub usługi.

4. Proces legislacyjny

Proces legislacyjny w zakresie podatków jest nieprzejrzysty i podatny na lobbying. Wprowadzimy zasady pozwalające wszystkim zainteresowanym świadomie uczestniczyć w tym procesie, poprzez jasne formułowanie celów inicjatyw legislacyjnych, ocenę wyjściowych rozwiązań i docelowego modelu i jasny harmonogram prac.

Wprowadzimy także obowiązek uaktualnienia Oceny Skutków Regulacji, jeśli w procesie legislacji parlament wprowadził istotne korekty do pierwotnych projektów MF. Umożliwi to ocenę danej legislacji ex post.
W ostatnich latach zauważalne jest istotne przyspieszenie zmian legislacyjnych w podatkach, a nowe przepisy coraz częściej pojawiają się w trakcie roku. Powrócimy do dobrego zwyczaju wprowadzania nowelizacji podatkowych od dnia 1 stycznia każdego roku (tylko w nadzwyczajnych przypadkach rozszczelnienia sytemu nowelizacje będą wprowadzane w trakcie roku).

5. In dubio pro tributario

Korzystając z doświadczeń innych państw (np. Belgia) wprowadzone będą racjonalne zasady identyfikowania wątpliwości prawnych oraz przesłanki ich interpretacji na korzyść podatnika.

6. Rachunek deregulacyjny

Wzorem rozwiązań zastosowanych w UK, wypracujemy metodologię autooceny przepisów prawa podatkowego przez MF pod kątem, czy skomplikowanie danej regulacji jest uzasadnione konkretnym interesem fiskalnym. Tego typu rachunek deregulacyjny zostanie przeprowadzony wobec dotychczasowych ustaw oraz będzie publikowany na bieżąco w odniesieniu do nowych projektów ustaw i rozporządzeń. Działania te mają na celu systemowe eliminowanie zbędnych komplikacji na możliwie wczesnym etapie legislacji.

7. Wykwalifikowana kadra – Szkoła Skarbowości

Stworzymy samofinansującą się instytucję szkolącą kadry skarbowe otwartą na studentów zewnętrznych zainteresowanych studiami z zakresu finansów publicznych i księgowości. Przejrzyste przepisy podatkowe, jednoznaczna polityka interpretacyjna MF, oraz wysokie kwalifikacje kadr docelowo stworzą podstawy wprowadzenia odpowiedzialności finansowej za błędy urzędników skarbowych.

8. Sądowa kontrola wykonalności decyzji

Wprowadzimy zasadę obligatoryjnej i prewencyjnej weryfikacji decyzji podatkowych przez sąd administracyjny w ciągu 30 dni od dnia złożenia skargi przez podatnika.

9. Ograniczenie prawa do żądania informacji

Urzędy często nie liczą się z czasem pracowników księgowości firm i żądają informacji i dokumentów, które są już znane fiskusowi. Tego typu żądania zostaną wykluczone.

10. Koszty kontroli wyższe niż potencjalne dochody budżetu

Wprowadzimy mierniki efektywności potencjalnej kontroli uwzględniające koszt ich prowadzenia.

11. Nadużywanie postępowań KKS

Postępowania KKS są często wszczynane sztucznie – wyłącznie w celu przedłużania nieudolnie prowadzonych postępowań podatkowych. Wprowadzimy regulacje ograniczające arbitralność urzędów do przypadków rzeczywistych przestępstw.

Powyższe zmiany mają charakter prawno-organizacyjny i nie wiążą się z kosztami dla budżetu, jednak poprzez polepszenie środowiska gospodarczego będą miały pozytywny wpływ na PKB.

SYSTEM PODATKOWY

System podatkowy, jako wektor funkcji ustaw podatkowych i główne źródło finansowania zadań publicznych był i pozostanie nieodłącznym elementem funkcjonowania każdego państwa. Samo opodatkowanie może służyć zarówno do pobudzania wzrostu i rozwoju gospodarczego, lub odstraszać od konkretnych działań o charakterze przedsiębiorczym w danej jurysdykcji podatkowej. Podatki mogą bezpośrednio wpływać na poprawę zdrowia, zapewniając przy tym efektywność poboru danin publicznych i zmniejszać akumulację zysku, gdy opodatkowują konsumpcyjne wyroby o charakterze uzależniającym, np.: wyroby tytoniowe, co powoduje wzrost ich cen. Z drugiej strony mogą być zagrożeniem dla zdrowia i wpływów budżetowych, jeżeli opodatkowanie będzie zbyt wysokie, co spowoduje rozwój gospodarki nieoficjalnej, a więc skutki będą odwrotne od zamierzonych.
Należy pamiętać, że opodatkowanie jest oparte na regule ekstrakcji dochodów, a generowany przychód jest uzależniony od relacji rynkowych w danym państwie, czy grupie państw działających na wspólnym rynku. Zatem zwiększenie efektywności podatkowej, w rozumieniu zmniejszenia luki podatkowej może odbywać się w pierwszym rzędzie dzięki takim działaniom rządu, które znacząco wzmocnią te instytucje, które pod każdą postacią wspierają działania rynków formalnych. Jeżeli rząd nie znajdzie takiej motywacji do zmian i poprawy legalnego obrotu gospodarczego ulegając różnym grupom nacisku, to trudno mówić o tym, że rynki mogą funkcjonować lepiej i mogą podlegać regułom bardziej efektywnego opodatkowania. Chodzi o to, że poprawiając całą instytucjonalną wydolność państwa poprawia się bezpośrednio efektywność podatkową, gdzie jednoznaczny przymus państwowy stosowany wybiórczo czy uciążliwe kontrole, zastępowane są wzajemnymi zasadami postępowania. Wyznacznikiem tego procesu nie może być ukierunkowane jedynie na usprawnianie krótkoterminowej ściągalności danin publicznych, lecz głównie na stworzenie zachęt do rozwoju, przy równości miar, szans oraz sytuacji1. Należy przy tym wiedzieć, że zmniejszenie biurokracji podatkowej, związane z uproszczeniem samego systemu podatkowego o 10%, wywołuje taki skutek dla przedsiębiorcy, jak zmniejszenie o 1% efektywnej stawki podatku od osób prawnych (CIT), co z kolei przyczynia się do 6% wzrostu napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych.

Z tego powodu spójność i funkcjonalność systemu podatkowego w Polsce winna być realizowana w ramach sprawności, osadzonej na podejściu ekonomicznym, efektywnym oraz etycznym, ujętym w ramach trzech głównych wymiarów optymalizacyjnych, tj. optymalizacji poboru danin publicznych i realizacji zadań ustawowych, optymalizacji współpracy sieciowej z interesariuszami oraz optymalizacji wsparcia polityki gospodarczej. Dużym wyzwaniem tego procesu jest wykorzystywanie polityki budżetowej do bezpośredniego wsparcia polityki gospodarczej i podniesienia innowacyjności przedsiębiorstw. Do tego dochodzi konieczność rozpraszania zagrożeń związanych z podatkowym ryzykiem systemowym3, a osadzonym na uchylaniu się od opodatkowania,. Tylko w 2014 r. do budżetu państwa z tytułu luki podatkowej ze wszystkich tytułów podatkowych nie wpłynęło 148,9 mld zł. Jednocześnie rosną zwroty podatku VAT (86,3 mld zł w 2014 r.), przy ustaleniach kontroli skarbowej większych o 64,5%, jednakże spadku wpływów z tychże ustaleń o 4,7% – co świadczy o pustych decyzjach organów podatkowych i wymiernym spadku ich efektywności. Zwroty z podatku VAT w woj. podlaskim osiągnęły już 80,77% wpływów z VAT, w woj. zachodniopomorskim 72,63% wpływów z VAT, czy woj. świętokrzyskim 72,62% wpływów z VAT. Problem ten nie dotyczy tylko Polski, gdyż cała Unia Europejska do chwili obecnej nie może wyeliminować wadliwych rozwiązań organizacyjno – prawnych w zakresie wewnątrzwspólnotowego rozliczania VAT. Dlatego koniecznym rozwiązaniem docelowym winno być wprowadzenie w Polsce tzw. rozdzielonej płatności w VAT (tzw. Split payment). Rozwiązanie takie dla instytucji publicznych zostało już wprowadzone od 1 stycznia 2015 r. we Włoszech. Mechanizm polega na tym, że podatek VAT już nie mógłby być towarem, jak jest do tej pory, gdyż kwota brutto automatycznie byłaby rozdzielana na dwie w systemie bankowym: netto dla sprzedawcy oraz VAT bezpośrednio na konto urzędu skarbowego. Rozwiązanie takie jest z niecierpliwością oczekiwane przez liczne branże, gdzie współczynnik nieprawidłowości obrotu gospodarczego jest bardzo wysoki, a sektory te nie są objęte tzw. odwrotnym obciążeniem w VAT.

Stabilizowanie finansów publicznych winno być realizowane poprzez zachowanie aktualnie obowiązujących stawek w podatku dochodowym (18% i 32%), bez wprowadzania trzeciej, podwyższonej stawki podatkowej, która byłaby nieefektywna. Już dziś ten typ podatków w Polsce posiada de factocharakter liniowy i dalece wyłączający. Wypełniając zobowiązania art. 20 Konstytucji, a jednocześnie zmniejszając asymetrię konkurencyjności podmiotów w gospodarce narodowej, należałoby wprowadzić podatek od dużych sieci detalicznych dowolnej branży, których całkowite obroty grupy kapitałowej lub grupy franczyzowej przekraczają 1 mld zł. Podlegałyby one progresywnemu opodatkowaniu zależnemu od wielkości obrotu – od 0,5% do 2%.

Podatkiem sektorowym pociągającym za sobą również reformę Bankowego Funduszu Gwarancyjnego winno być wprowadzenie podatku od instytucji finansowych mającego na celu zrównoważenie obciążeń podatkowych płaconych przez sektor finansowy i innych przedsiębiorców. Nowy podatek obciążający banki, zakłady ubezpieczeń, domy maklerskie, instytucje zarządzające aktywami i towarzystwa funduszy inwestycyjnych i inne instytucje finansowy zostałby ustalony w zależności od poziomu aktywów będących w dyspozycji tych instytucji i przy uwzględnieniu specyfiki ich działalności. Szacuje się, że wpływy z takiego podatku wynosiłyby co najmniej 7-8 mld zł rocznie. System podatkowy wymaga również podniesienia kwoty dochodu wolnego od podatku, która jest dziś najniższa w Europie, z aktualnych 3091 zł do 8000 zł. Po prostu demokratyczne państwo prawne nie może żądać od tych podatników, którzy już dziś żyją poniżej minimum egzystencji (6,5 tys. zł/ rocznie) i przeznaczają cały swój dochód na konsumpcję dóbr pierwszej potrzeby, żeby de facto płacili najwyższe relatywnie podatki.